Bilişim teknolojisindeki gelişmelere paralel olarak firmalar ihtiyaç duydukları bilgisayar programlarını internet üzerinden satın almakta, bunların bir kısmı yine doğrudan internet üzerinden elektronik olarak şirket bilgisayarlarına indirilmekte, bir kısmı ise CD veya diğer taşıyıcı ortamlar içerisinde fiziksel olarak firmalara ulaşmaktadır.
Yazımızın konusunu bu tür eşya hareketlerinin gümrük mevzuatı açısından incelenmesi oluşturmaktadır.
Yukarıda açıklanan tarzdaki eşya hareketlerini iki bölümde incelemek uygun olacaktır. İnternet üzerinden satın ve teslim alınan eşya ile internet üzerinden veya bir başka biçimde satın alınan ancak fiziksel olarak teslim edilen eşya.
Yukarıda da belirtildiği üzere, günümüzde bir çok firma ihtiyaç duyduğu bilgisayar yazılımını internet üzerinden satın almakta ve bu ürünleri yine internet üzerinden elektronik ortamda bilgisayarlarına indirerek teslim almaktadır. Bu tür ürünler “sayısal ürün” olarak adlandırılmaktadır.
Burada öncelikle incelenmesi gereken konu elektronik olarak teslim alınan bu sayısal ürünlerin gümrük idaresine beyan edilmesi gerekip gerekmediğidir. Bu soruya bir cevap verebilmek için 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun amacını ve bu Kanun’da yer alan tanımlamaları incelemek gerekmektedir.
4458 sayılı Kanunun amacı Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesine giren ve çıkan eşyaya ve taşıt araçlarına uygulanacak gümrük kurallarını belirlemektir. Bununla birlikte Gümrük Kanunu’nda gümrük vergileri deyimi, yürürlükteki hükümler uyarınca eşyaya uygulanan ithalat vergilerinin ya da ihracat vergilerinin tümünü ifade etmekte, ithalat vergileri deyimi ise eşyanın ithalinde öngörülen gümrük vergilerini ve eş etkili vergileri ifade etmektedir.
Gerek Gümrük Kanunu’nun amacından gerekse gümrük ve ithalat vergilerinin tanımlamalarından da anlaşılacağı gibi, burada açıklığa kavuşturulması gereken nokta, Gümrük Kanunu’nun “eşya” kavramı ile neyi kastettiğidir.
Gümrük Kanunu eşyayı, her türlü madde, ürün ve değer olarak tanımlamaktadır. Görüleceği üzere, Gümrük Kanununda yer alan eşya tanımı çok geniş tutulmuştur. Daha net bir ifadeyle “hizmet” dışındaki her şey eşya tanımının içine alınmıştır.
O halde yukarıda örnekleri verilen ve elektronik ortamda teslim edilen bilgisayar yazılımı gibi sayısal ürünlerin de gümrük idaresine beyan edilmesi gerekmekte midir?
Gümrük Kanunu’nun lafzına bakıldığında bu tür sayısal ürünlerin de gümrük idaresine beyan edilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır. Ancak uygulamada internet üzerinden elektronik ortamda teslim alınan bu sayısal ürünlerin gümrüğe beyan edilmesini sağlamak mümkün değildir. İşte bu nedenle Dünya Ticaret Örgütü’nün Global Elektronik Ticaret Deklarasyonu’nda bu tür sayısal ürünler hizmet olarak değerlendirilmiş ve bu çerçevede sayısal ürünler gümrük idarelerinin konusu olmaktan çıkarılmıştır.
Yukarıda da belirtildiği üzere, internet üzerinden satın ve teslim alınan sayısal ürünlerin gümrük idaresine beyan edilmesine gerek bulunmamaktadır. Ancak sayısal ürünlerin gümrük idaresine beyan edilme zorunluluğunun bulunmaması, bu tür sayısal ürünler için sorumlu sıfatıyla KDV hesaplanıp ödenmeyeceği ve kurumlar vergisi stopajı yapılmayacağı anlamına gelmemektedir.
Peki yukarıda belirtilen sayısal ürünlerin internet üzerinden teslim alınması yerine CD ya da buna benzer taşıyıcı ortamlarda sevk edilmesi halinde ne yapılması gerekmektedir?
Bu tür sayısal verilerin CD ya da buna benzer taşıyıcı ortamlarda sevk edilmesi durumunda ise CD veya diğer taşıyıcı ortamların gümrük idaresine beyan edilmesi zorunludur. Ancak bu CD veya benzer taşıyıcı ortamların gümrük kıymetinin tespitinde özellikli bir durum bulunmaktadır.
Örneğin içerisinde 100.000 USD değerinde bilgisayar programı bulunan 1 USD değerinde bir CD’nin kıymeti gümrük idaresine 100.000 USD olarak mı beyan edilecektir?
Gümrük Yönetmeliği’nde; bilgisayarlarda kullanılmak üzere, ithal edilen veri ya da komutlar yüklü bilgi taşıyıcılarının gümrük kıymetinin belirlenmesinde, sadece taşıyıcı ortamın kendisinin maliyetinin veya kıymetinin esas alınacağı ve bu nedenle, taşıyıcı ortamın maliyet veya kıymetinden ayırt edilebilmesi koşuluyla, gümrük kıymetinin, veri veya komutların maliyet veya kıymetini içermeyeceği belirtilmiştir.
Gümrük Yönetmeliği’nde belirtilen taşıyıcı ortam deyimi, entegre devreleri, yarı iletkenleri ve bu tür devre veya cihazlarla bütünlük oluşturan benzeri araç ve aletleri; veri veya komutlar deyimi ise, ses, sinematografik veya video kayıtlarını kapsamamaktadır.
Yukarıdaki Yönetmelik hükmünden de anlaşılacağı üzere içerisinde 100.000 USD değerinde bilgisayar yazılımı bulunan 1 USD değerindeki CD’nin gümrük idaresine 1 USD olarak beyan edilmesi mümkündür.
Konuyla ilgili olarak Gelir İdaresi Başkanlığı’nın Gümrük Müsteşarlığına yazdığı 26.04.2002 tarih ve 18720 sayılı yazıda; Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 21. maddesi hükmü uyarınca değeri veya maliyeti, ithal edilen taşıyıcı ortamdan ayrılabilen verilerin kıymetinin, katma değer vergisi matrahına dahil edilerek işlem yapılması gerektiği, değeri veya maliyetinin taşıyıcı ortamından ayrıca tespit edilmesine imkan bulunmayan, dolayısıyla taşıyıcı ortamda bir bütün olarak ticarete konu edilen ve maliyeti eşyanın gümrük kıymetine dahil olan veri ya da komut yüklü bilgi taşıyıcıların ise gümrük vergisi tarhına esas kıymetinin katma değer vergisi matrahını teşkil edeceği belirtilmiştir.
Sonuç: İnternet üzerinden satın ve teslim alınan sayısal ürünlerin yukarıda da belirtildiği üzere gümrük idaresine beyan edilmesine gerek bulunmamakta, ancak söz konusu sayısal ürünlerin CD ya da farklı bir taşıyıcı ortam içinde sevk edilmesi durumunda ise bu CD veya diğer taşıyıcı ortamların gümrük idaresine beyan edilmesi gerekmektedir.
Söz konusu sayısal ürünlerin kıymetinin taşındıkları ortamdan ayırt edilmesi mümkün ise, gümrük idaresine yapılacak beyanda, eşyanın gümrük vergilerine ilişkin matrahı taşıyıcı ortamın kıymeti üzerinden, KDV matrahına ilişkin kıymet ise taşıyıcı ortamın ve sayısal ürünün kıymeti üzerinden beyan edilecektir. Sayısal verilerin kıymetinin taşıyıcı ortamın kıymetinden ayırt edilmesi mümkün değil ise, gümrük vergisi matrahı da sayısal ürünün ve taşıyıcı ortamın kıymeti üzerinden beyan edilecektir.
Buraya kadar yapılan açıklamalara birer örnek verecek olursak,
Örnek 1- Sayısal ürünlerin internet üzerinden teslim alınması;
A firması yurt içinde satışını yaptığı bilgisayar yazılımlarını internet üzerinden elektronik olarak şirket bilgisayarlarına indirmekte ve bu programları yurt içindeki müşterilerine satmaktadır.
Bu durumda, A firması söz konusu bilgisayar programlarını elektronik ortamda teslim aldığından söz konusu bilgisayar programları hizmet olarak değerlendirilmekte ve dolayısıyla gümrük idaresine herhangi bir beyanda bulunulmasına gerek bulunmamaktadır. Ancak A firması ithal ettiği bu programlar için sorumlu sıfatıyla KDV hesaplayıp ödemeli ve gerektiğinde kurumlar vergisi stopajı yapmalıdır.
Örnek 2 – Sayısal ürünlerin taşıyıcı ortamlar içinde teslim alınması.
A firması yurt içinde satışını yaptığı bilgisayar yazılımlarını yurt dışından satın almakta, bu bilgisayar yazılımları yurt dışından CD’ler içerisinde gönderilmekte ve A firması CD’ler içerisinde gelen bu yazılımları yurt içindeki müşterilerine satmaktadır. CD’lerin CIF kıymeti 1 USD, içerisinde taşıdığı yazılımın CIF kıymeti ise 100.000 USD değerinde olup, yurt dışından düzenlenen faturada da bu durum belirtilmiştir. CD’nin gümrük vergisi ise %10’dur.
Bu durumda, yazılımlar CD’ler içersinde gönderildiğinden söz konusu CD’ler gümrük idaresine beyan edilmek zorundadır. Gümrük İdaresine yapılacak beyanda, gümrük beyannamesine CD’nin GTİP’i girilecek, gümrük kıymeti olarak ise, CD’nin kıymeti olan 1 USD beyan edilecektir. Ayrıca gümrük beyannamesinin 31 nolu kutusuna beyan edilen CD’nin içerisinde 100.000 USD değerinde bilgisayar yazılımının da bulunduğu belirtilmelidir.
Eşyanın gümrük vergisi 1 USD üzerinden 1*%10= 0,1 USD olarak hesaplanacak, ancak ithalat beyannamesi üzerinde KDV matrahı belirlenirken, bilgisayar yazılımının kıymeti olan 100.000 USD de kıymete dahil edilecek ve söz konusu ithalata ilişkin başkaca yurt içi harcama yapılmadığı farz edildiğinde eşyanın KDV matrahı 100.001,1 USD olarak beyan edilecektir.
Örnek 3 – Sayısal ürünlerin taşıyıcı ortamlar içinde teslim alınması.
A firması, yurt içinde satışını yaptığı uçuş simülasyon cihazlarını yurt dışından ithal etmektedir. Söz konusu simülasyon cihazlarının CIF kıymeti 100.000 USD olup bu cihazların içerisinde oldukça kıymetli bilgisayar yazılımları da bulunmakta ancak, söz konusu yazılımların kıymetinin simülasyon cihazının kıymetinden ayırt edilmesi mümkün bulunmamaktadır. Simülasyon cihazının gümrük vergisi %10’dur.
Bu durumda, simülasyon cihazı gümrüğe beyan edilecek ve gümrük idaresine yapılacak beyanda gümrük beyannamesine simülasyon cihazının GTİP’i girilecek, simülasyon cihazı içinde bulunan yazılımların kıymeti cihazdan ayrı olarak tespit edilemediğinden, gümrük kıymeti olarak 100.000 USD beyan edilecek ve gümrük vergileri 100.000 USD üzerinden, 100.000*%10=10.000 USD olarak ödenecektir. Söz konusu ithalata ilişkin başkaca yurt içi harcama yapılmadığı farz edildiğinde, eşyanın KDV matrahı 110.000 USD olarak beyan edilecektir.