Yeni Ticaret Kanununa göre Denetçinin Sorumluluğu - 01/05/2011

Zeki Kurtçu (Deloitte Türkiye Yönetim Kurulu Üyesi ve Ortağı)

INFOMAG - Mayıs 2011

Geçen yazımızda denetçinin yeni yetkileri ve rolü üzerinde dururken, bu yeni yetkilerin denetçiler için adeta “Şirketleri yönetim kurulları yerine denetçiler mi yönetecek veya denetçiler şirket yönetimleri üzerinde çok ciddi bir baskı unsuru mu oluşturacak?” sorularını sordurtacak nitelikte olduğuna işaret etmiştik. Gerçekten de yeni Ticaret Kanunu ile getirilen bu çok güçlü statü ve yetkilendirme karşılığında bu olayın bir de sorumluluk tarafı olacaktır. Bu yazımızda işte bu konuyu açmaya çalışacağız.

Denetlenmiş mali tablolara göre açıklanan sonuçlar en azından;

• Şirket ortakları ve şirket yönetimi,
• Şirketle iş yapan diğer kuruluşlar (örneğin Bankalar, müşteriler, tedarikçiler),
• Devlet ve devletle ilgili kuruluşlar (örneğin Vergi dairesi, SGK ve benzeri kuruluşlar),

bakımından sonuçlar arzetmektedir. Örneğin vergi dairesi denetlenmiş mali tablolar üzerinden doğrudan veya belli bir uygunluk denetimi yaptırarak beyanname kabul edecek, buna göre vergi hesaplayıp tahsilat yapacaktır.

Dolayısıyla Kanun birçok ekonomik ve hukuki sonucu bulunan mali tabloların denetimi ile ilgili sorumluluk düzenlemesi getirmiştir. (TTK madde 554) Maddeye göre, şirketlerin veya şirket topluluklarının yılsonu ve konsolide finansal tablolarını, raporlarını, hesaplarını denetleyen denetçi; kanuni görevlerinin yerine getirilmesinde kusurlu hareket ettiği takdirde, hem şirkete, hem de paysahipleri ile şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarar dolayısıyla sorumlu olacaktır.

Kanunda düzenlenen bu kusurlu sorumluluk halinin temel noktası denetçinin kusurlu hareketi sonucu diğer tarafların bir zarara uğramasıdır. Kusuru iddia eden taraf bunu ispat etmekle yükümlü olacaktır.

Sorumluluk alanı dikkat edileceği üzere çok geniştir, örneğin faaliyet karının yanlış hesaplanması sonucu ödenmesi gereken vergilerin eksik hesaplandığını iddia eden bir vergi dairesi de kusurlu sorumluluk çerçevesinde denetçiyi dava edebilecektir.

Bu noktada denetimin sağlıklı yapılabilmesi ve kusur hallerinden sakınılması için temel koşullardan ilki şüphesiz, denetçinin denetim işlemini hakkıyla yerine getirebilecek bilgi, deneyim ve kapasiteye sahip olmasıdır. Kapasite ile demek istediğimiz bir denetçinin veya denetim şirketinin gerekli dikkat ve özeni göstererek yaptığı denetimlerde denetleyebileceği şirket adedi ve bunların büyüklükleridir. Diğer bir deyişle bir denetçi veya denetim şirketi yapabileceğinden fazla denetim üstlenmemeli, denetimini yapacağı şirketler için uygun sayı ve tecrübede eleman istihdam etmeli ve bunları uygun bilgi makina ve techizat ile donatılmalıdır.

İkinci önemli bir husus ise denetçi veya denetim şirketinin olası hasarlara karşı sigortalı olması, kendisine yöneltilebilecek sorumluluk davaları ve ödemek durumunda kalacağı tazminatlar bakımından risklerini mesleki sigorta güvencesi altına alması gereğidir. Günümüzde gelişen ekonomik hayatla birlikte ortaya çıkabilecek risklerin de parasal değerleri hızla büyümekte, karşılaşılan riskler zaman zaman tek bir kişinin veya şirketin karşılayabileceğinin çok üstünde boyutlara ulaşmaktadır. Risklerin sigortalanması hem denetçinin mesleki hayatını sürdürebilmesi hem de zarara uğrayanların zararlarını hızlıca tazmin etmeleri bakımından gereklidir.

Son bir husus da denetçilerin denetlenmesi konusudur ve yukarıda değindiğimiz iki temel husus başta olmak üzere denetçilerin denetlenmesi konusundaki düzenlemeler sağlıklı bir şekilde oluşturulmalı ve denetçilerin denetimi denetleyici bir kurul tarafından sürekli olarak yapılmalıdır. Bu konudaki yasa hükümleri şu anda yürürlüktedir ve gerekli çalışmaların başladığını biliyoruz. Bu noktada Sermaye Piyasası Kurulu ve BDDK nın geçmişte edindiği tecrübe ve bilgi birikimi ile yabancı ülkelerde benzeri tecrübelerden yararlanma gereği gözönünde bulundurulmalıdır.