Zeki Kurtçu (Deloitte Türkiye Yönetim Kurulu Üyesi ve Ortağı)
INFOMAG - Eylül 2011
Avrupa'da sürmekte olan borç krizi çerçevesinde yapılan Almanya - Fransa zirvesinin sonunda, yakın gelecekte Finansal İşlemler üzerinden bir vergi alınmasının söz konusu olduğu açıklandı.
Alman ve Fransız bakanların bu konuda bir hazırlık yapacağı ve yeni verginin Eylül ayında kamuoyu ile paylaşılacağı bilgileri basında yer aldı.
Burada entersan bir ironi var; ABD’de finansal işlemler üzerindeki aşırı zorlama sonucu ortaya çıkan ve Avrupa’da bir kamu finansmanı krizine dönüşen krizin yine finansal işlemler üzerinden durdurulmaya çalışılması.
Yeni vergi neler üzerinden alınacak, oranı ne olacak, nasıl tahsil edilip nereye gelir yazılacak bunlar belli değil. Ancak bankalar ve finans kurumlarının bu işten hoşlanmadıkları çok belli. Burada da yine enteresan bir döngü var; bankalar ve finansal kurumlar bu işten hoşlanmıyorlar ama yapılan şey onların yaşayabileceği, faaliyetlerini sürdürebilecekleri finansal istikrarı olan bir ortamı hazırlamaya yönelik, yani onların iyiliği için! Ne diyelim, böyle paradokslar kriz dönemlerinde olur.
Avrupa’nın Ortak Eurobond çıkarması tartışmaları ile bu konunun bir ilgisi var mıdır derseniz, bence vardır. Ortak Eurobond fikrine Almanya pek yanaşmadı. Yani zenginler fakirlerin takacakları borçları ödemek istemiyor, bunu da normal karşılamak lazım. Bu durumda ya Avrupa Finansal İstikrar Fonu’nu üyelerin katkıları ile büyütmek gerekiyor ya da fona yeni gelirler bulmak gerekiyor. İlk seçenek bugünlerde pek çalışmayacağı için fona yeni bir gelir kaynağı yaratmak en mantıklı çözüm. Yani yeni vergiden sağlanacak gelirler ortak Eurobond’un kollektif bir teminatı olacak.
Fikir fena görünmüyor. Finansal işlemler üzerinden çok düşük oranda alınacak bir vergi yatırımcıları zarara uğratmayacağı gibi ortak Eurobond gibi çok radikal bir finansal aracın hayata geçmesini de sağlayabilir. Bundan birkaç yıl önce “finansal kazançlar böyle bir vergi ile vergilenmeli mi?” temalı yazdığım bir makalede konuyu global açıdan değerlendirmiştim. Aslında bu fikrin öncülüğünü o dönemde Nobel ödüllü ekonomist Profesör Joseph Stiglitz yapıyordu, galiba dediği olacak.
Çok düşük oranlı vergi belki de “aşırı derecede yaratıcı işlemler” (bazılarına göre piyasa bozucu işlemler) üzerinde biraz daha yüksek oranlı uygulansa fena olmaz, mesela, açığa satış, türev işlemleri, seküritizasyonlar gibi.
Yeni verginin küçük yatırımcılar ve emeklilik fonlarını nasıl etkileyeceği ayrı bir merak konusu. Onlar için daha çok vergi daha az net gelir demek. Ayrıca piyasalardaki likiditeyi sağladığına inanılan bu grupların nasıl etkileneceğini, likiditeyi ne kadar bozabileceklerini hesaba katmak gerekecek.
Bir diğer konu da finansal işemler üzerinde öyle veya böyle zaten bir işlem vergisi bulunduğu hususu, bizde BSMV, bazı Avrupa ülkelerinde düşük oranlı KDV olması gibi. Bu vergi geliyor diye ülkelerin mevcut vergilerde bir indirime gideceklerini sanmıyorum. Yani (Avrupa Bölgesi için) yeni bir vergimiz olacak.