Zeki Kurtçu (Deloitte Türkiye Yönetim Kurulu Üyesi ve Ortağı)
INFOMAG - Ekim 2011
Kurumlar Vergisi Düzenlemeleri içinde yer alan hisse değişimi mekanizması bugün için çok kullanılan bir araç olmamakla birlikte yeni yeni daha fazla ilgi çekmeye başlamıştır. Bunun nedeni Yeni Ticaret Kanunu ile ilgili sürecin işlemekte olduğu, yeni düzenlemeler içinde paysahipliği ve azınlık konumlarının güçlendiriliyor olması gerçeği karşısında şirketler ve grupların, azınlık hakları konusu ile nasıl baş edecekleri hususuna eğilmeleri olmuştur.
Hisse değişimi kısaca bir sermaye şirketinin (yani limited veya anonim şirketin), diğer bir sermaye şirketinin hisselerini, bu şirketin yönetimini ve hisse çoğunluğunu elde edecek şekilde devralması ve karşılığında bu şirketin hisselerini devreden ortaklarına kendi şirketinin sermayesini temsil eden iştirak hisselerini vermesi olarak tanımlanmaktadır.
Görüldüğü gibi bu mekanizma belirli bir hedef şirketin hisse senetlerini çoğunluğu elde edebilecek şekilde kullanılabileceği gibi, bazı grup şirketlerde duruma göre mevcut hissedarlığın %10 seviyesinin altına itilmesi (dilusion) için de kullanılabilir. Bu mekanizma doğru işletilirse şirketler kendi hisselerini vererek azınlık problemlerinden kurtulma hesaplarını şimdiden yapabilme olanağına sahiptir.
Gerçekten de özellikle grup şirketler sadece devir ve birleşme değil, Yeni Ticaret Kanunu’nun getireceği yeni ortama diğer araçları da kullanarak hazırlanmak durumundadır. Bunlar arasında şirketlerin bölünmesi (spin off) veya hisse değişimi (share swap) yeni mekanizmalar olarak göze çarpmaktadır.
Çok teknik deteya girmemekle birlikte mevcut düzenlemelerde uygulamayı sınırlandırıcı nitelikte ifadeler yer aldığını söylemeliyiz. Örneğin hisse değişimi mekanizması sadece hedeflenen bir şirketin çoğunluğunun ele geçirilmesinde mi kullanılacaktır, yoksa halihazırda çoğunluğu elde edilmiş bir şirkette hisse oranlarını değiştirmekte de kullanılabilecek midir? Bu soruların cevapları belirsizdir, ancak söz konusu düzenlemenin şirketlerin yapılandırılmasında kolaylaştırıcı bir araç olduğu kabul edildiğinde soruna daraltıcı değil genişletici olarak bakmak düzenlemelerin amacına daha fazla hizmet edecektir. Diğer taraftan ilgili düzenlemeye ilişkin tebliğde verilen örnek tam olarak ve en genel hisse değişimi türüne değil daha detay bir duruma işaret etmektedir. Burada da yapılacak hisse değişimi türlerinin tebliğde belirtilen örnekle sınırlı olmadığı, kanunun amacını gerçekleştiren her türlü hisse değişimini kavradığını kabul etmek gerekir.
Buradaki mekanizma aslında “roll-over-relief” denilen ve bir yatırımcının bir hisse senedinden diğer bir hisse senedine geçerken aradaki safhaları basitleştirmek ve vergileme açısından en az bir alım ve bir satım muamelesini vergi değerlendirmesinin dışında bırakarak hızlı, vergisiz ve otomatik bir geçişi sağlamaktır.
Gerçekten de vergi idareleri genel vergi politikaları çerçevesinde yatırım araçlarındaki hareketliliği gözlemekte, kısa vadeli kar amacı gütmeyen menkul kıymetler arasındaki geçişleri veya bazen gayrimenkuller arasındaki geçişleri (yani yatırımcının bir menkul veya gayrimenkulü elden çıkararak aynı sınıf veya kategorideki başka bir kıymete yatırım yapmasını) vergileme dışında bırakmaktadır.
Konuyu bu perspektiften değerlendirmek ve gelişmeleri takip etmek gerekiyor.