Türkiye’de yerleşik sayılan (tam mükellef) gerçek kişilerin 2006 yılında elde ettikleri menkul sermaye gelirlerinin bazıları için 1-15 Mart 2007  tarihleri arasında beyanname vermeleri gerekmektedir. Beyannamede hesaplanan gelir vergisinin Mart ve Temmuz 2007 aylarında iki eşit taksitte ödenmesi mümkündür.

 

Bu sirkülerimizde, gerçek kişilerin mevduat faizi, repo geliri, hisse senedi alım-satım kazancı, Devlet tahvili ve Hazine bonosu faizi ve alım satım-kazancı gibi menkul sermaye gelirlerinin hangi koşullarda beyanname ile bildirilmeleri gerektiğine yönelik özet açıklamalarda bulunuyoruz. 

 

Menkul sermaye gelirlerinin vergilendirilmesine yönelik ayrıntılı açıklamaların yer aldığı “Menkul Sermaye Gelirlerinin 2007 Yılı Vergi Rehberi”ni www.verginet.net adresindeki web sayfamızda bulabilirsiniz.

Bilindiği gibi, menkul sermaye gelirlerinin beyan ve vergilendirme esasları 5281 ve 5227 sayılı Kanunlar ile 2006 yılından itibaren yürürlüğe girmek üzere Gelir Vergisi Kanununa eklenen Geçici 67 nci Madde ile önemli değişikliklere uğradı. Yeni vergileme rejimi 2006 yılından itibaren elde edilen gelirlere uygulanacak olmakla birlikte, 31/12/2005 tarihi itibariyle elde bulunan menkul kıymetlerden 2006 ve sonrasında elde edilen gelirler bakımından 2005 yılında geçerli olan hükümler uygulanacaktır. Bu nedenle, 2006 yılında gerçek kişi bireysel yatırımcılar tarafından elde edilen gelirler bir bakıma iki ayrı vergileme rejimine göre beyan ve vergilemeye tabi tutulacaktır.

 

Menkul sermaye gelirleri menkul sermaye iratları ve değer artış kazançları  olmak üzere iki ayrı grup gelirden oluşur. Menkul sermaye iratlarına örnek olarak bono ve tahvil gibi menkul kıymetlere ödenen faiz, mevduat faizi, repo geliri, hisse senedi ve iştirak hisselerine dağıtılan temettü (kâr payı) gibi gelirler verilebilir. Değer artış kazançlarına örnek olarak ise hisse senedi ve iştirak hisselerinin alım-satım kazançları, her türlü bono, tahvil ve benzeri menkul kıymetlerin alım-satım kazançları verilebilir. Bu iki grup gelirin beyan ve vergileme esasları farklılık gösterir.

 

Menkul sermaye iratlarının bir kısmı vergi kesintisine tabi tutulur. Hisse senedi ve iştirak hisselerine dağıtılan kâr payları da dağıtan kurum bünyesinde gelir vergisi stopajına tabi tutulur.

2006 yılında stopaja tabi tutulan menkul sermaye iratları ve gayrimenkul sermaye iratlarından (örn: işyeri kira geliri) elde edilen brüt gelir toplamı 18.000 YTL’yi geçmediği sürece bu gelirlerin beyanname ile beyan edilmesi gerekmez. 18.000 YTL’lik beyan sınırının hesabında varsa istisna ve bazı menkul sermaye iratları için uygulanan enflasyon indiriminden (% 46,5) sonraki tutarlar dikkate alınır. Ayrıca belirli koşulların gerçekleştiği durumda, birden fazla işverenden alınan ücret gelirlerinin de beyan sınırının hesabında dikkate alınması gerekir.

 

Bununla birlikte, 1/1/2006 tarihinden itibaren ihraç edilen Devlet tahvili ve Hazine bonosu ile Borsada işlem gören hisse senetlerinden banka ve aracı kurumlarca Gelir Vergisi Kanununun Geçici 67 nci Maddesi kapsamında vergi kesintisine tabi tutulan gelirler (gerek menkul sermaye iratları gerekse değerartış kazançları) tutarı ne olursa olsun beyan edilmez. Yapılan vergi kesintisi nihai vergi olarak kalır.

 

Değer artış kazancı olarak nitelendirilen menkul sermaye gelirleri ise söz konusu Geçici 67 nci Mdde kapsamındakiler hariç vergi kesintisine tabi tutulmaz. 1/1/2006 tarihi öncesinde iktisap edilmiş hisse senetleri ile bu tarih öncesinde ihraç edilmiş her nevi tahvil ve Hazine bonosundan 2006 yılında elde edilen alım-satım kazancının toplamının 14.000 YTL’si vergiden istisnadır. Dolayısıyla bu gelirlerin toplamı 14.000 YTL’yi geçmezse beyanname verilmez, geçtiği durumda ise sadece 14.000 YTL’yi aşan kısım beyan edilir.

 

Diğer yandan, 26/7/2001 - 31/12/2005 tarihleri arasında ihraç edilen Hazine bonosu ve Devlet tahvillerinden 2006 yılında elde edilen faiz gelirleri ile alım-satım kazançları toplamının, YTL cinsinden faizlerde enflasyon indiriminden sonraki tutarının 191.089,20 YTL’si beyan ve vergileme dışındadır.

  

Tam mükellef gerçek kişilerin 2006 yılında Türkiye’de elde ettikleri aşağıdaki gelirler için tutarına bakılmaksızın beyanname verilmez.

 

Ø      Mevduat faizleri (döviz tevdiat hesaplarından ve Takasbank’ta değerlendirilen paralardan elde edilenler dahil, yurtdışındaki off-shore hesaplardan elde edilenler hariç)

 

Ø      Menkul kıymetler yatırım fonu katılma belgeleri kâr payı (yurt dışı fon katılma belgeleri hariç)

 

Ø      31/12/2005’de elde bulunan ve üç aydan daha fazla süreyle elde tutulduktan sonra 2006’da elden çıkarılan Borsada işlem gören hisse senetlerinden elde edilen alım-satım kazançları

 

Ø      31/12/2005’de elde bulunan ve bir yıldan  (§) daha fazla süreyle elde tutulduktan sonra 2006’da elden çıkartılan, tam mükellef (kanuni veya iş merkezi Türkiye’de bulunan) kurumların hisse senetlerinden elde edilen alım-satım kazançları

 

Ø      Özel finans kurumlarında (katılım bankaları/faizsiz bankacılık) açılan hesaplara ödenen kâr payları

 

Ø       Repo geliri

 

Ø      İvazsız (örn. veraset veya bağış yoluyla) iktisap edilen hisse senetlerinden elde edilen alım-satım kazançları

 

Ø      07.10.2001 tarihinden itibaren düzenlenen şahıs sigorta  ve bireysel emeklilik poliçeleri dolayısıyla elde edilen gelirler

 

Ø      1998 ve önceki yıl kârlarının dağıtımından elde edilen kâr payları (temettü)

 

Ø      Kârın, yedeklerin ve özsermaye enflasyon farklarının sermayeye ilavesi nedeniyle elde edilen kâr payları (bedelsiz hisse senetleri)

 

Ø      Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsalarında yapılan işlemlerden elde edilen kazançlar

 

Ø      1/1/2006 tarihinden itibaren ihraç edilen Devlet tahvili ve Hazine bonosu ile Borsada işlem gören hisse senetlerinden elde edilen ve banka ve aracı kurumlarca vergi kesintisine tabi tutulan gelirler

 

(§) Bu sürenin 2 yıl uygulanması gerektiği yolunda görüşler vardır; ayrıntılar için Rehber’e bakınız.

Aşağıdaki gelirlerin tutarları toplamı 875 YTL’yi geçtiğinde elde edilen gelirin tamamının beyan edilmesi gerekir (875 YTL’lik beyan sınırı aşağıda sayılan gelirlerin tamamının toplamına uygulanır).

 

Ø      Yurt dışında elde edilen ve Türkiye’de istisna ve tevkifata konu olmayan bütün menkul ve gayrimenkul sermaye iratları (faiz, repo, temettü, kira vb.)

 

Ø      Hisse senetleri ve tahvillerin vadesi gelmemiş kuponlarının satışından elde edilen bedeller

 

Ø      İştirak hisselerinin sahibi adına henüz tahakkuk etmemiş kâr paylarının devir ve temliki karşılığında alınan para ve ayınlar

 

Ø      Her çeşit senetlerin iskonto edilmesi karşılığında alınan iskonto bedelleri

 

Ø      Her nevi alacak faizleri

 

Ø      31/12/2005’de elde bulunan ve Borsada işlem görenlerde üç ay (diğer tam mükellef kurum hisse senetlerinde bir yıl(§)) ve daha kısa süreli  hisse senedi alım-satım kazançları

 

Ø      Stopaja ve istisnaya konu olmayan diğer her nevi menkul ve gayrimenkul sermaye iratları

 

(§) Bu sürenin 2 yıl uygulanması gerektiği yolunda görüşler vardır; ayrıntılar için Rehber’e bakınız.

Vergi mevzuatımızda yer alan beyan sınırı, istisna ve enflasyon indirimi nedeniyle bazı menkul sermaye gelirlerinin beyan edilme zorunluluğu bunların belirli bir tutarı geçmelerine bağlıdır. Aşağıdaki belirleme bu çerçevede yapılmıştır. Bununla birlikte aşağıda sayılan gelirlerin birden fazlasının elde edildiği durumda, belirtilen tutarlardan daha az gelir elde edildiğinde de beyanname vermek gerekebileceği göz önünde bulundurulmalıdır.

 

Ø      Brüt toplamı 36.000 YTL’yi geçen; menkul kıymet yatırım ortaklığı dışındaki diğer kurum kâr payları (temettü) ve iştirak hisselerinden doğan kazançlar (ltd. şirket ve iş ortaklıkları ortaklarının ve komanditerlerin  kâr payları)

 

Ø      Toplamı 390.820,93 YTL’yi geçen; 26/7/2001 – 31/12/2005 arasında ihraç edilmiş Devlet tahvili ve Hazine bonosunun faizi (YTL cinsinden)

 

Ø      Endeks veya kur farkı hariç toplamı 209.089,20 YTL’yi geçen; 26/7/2001 – 31/12/2005 arasında yurt içinde ihraç edilmiş, döviz cinsinden veya herhangi bir değere endeksli HB ve DT ile Eurobond faizi

 

Ø      Endeks veya kur farkı hariç toplamı 191.089,20 YTL’yi geçen; 26/7/2001 – 31/12/2005 arasında yurt içinde ihraç edilmiş, döviz cinsinden veya herhangi bir değere endeksli HB ve DT ile Eurobond alım-satım kazancı

  

Ø      31/12/2005 öncesinde ihraç edilmiş ve toplamı 33.644,86 YTL’yi geçen; özel sektörce ve Toplu Konut İdaresi, Kamu Ortaklığı ile Özelleştirme İdarelerince çıkarılan menkul kıymetlerin YTL cinsinden faizleri

 

Ø      31/12/2005 öncesinde ihraç edilmiş ve endeks veya kur farkı hariç toplamı 18.000 YTL’yi geçen;  özel sektörce ve Toplu Konut İdaresi, Kamu Ortaklığı ile Özelleştirme İdarelerince çıkarılan menkul kıymetlerin döviz veya endeks cinsinden faizleri

 

Ø      31/12/2005 öncesinde ihraç edilmiş ve endeks veya kur farkı hariç toplamı 14.000 YTL’yi geçen;  özel sektörce ve Toplu Konut İdaresi, Kamu Ortaklığı ile Özelleştirme İdarelerince çıkarılan menkul kıymetlerin döviz veya endeks cinsinden alım-satım kazançları

 

4842 sayılı Kanun ile Gelir Vergisi Kanununda yapılan değişiklikler sonrasında temettülerin beyan ve vergileme esasları çok farklı bir çerçeveye oturtulmuştur. Bu değişiklikler çerçevesinde,  kurumlarca dağıtılan kâr payının yarısı gelir vergisinden istisna edilmiştir. Dolayısıyla beyan sınırının aşılıp aşılmadığı hesaplanırken, elde edilen brüt temettünün yarısı dikkate alınır. Bununla birlikte, kurumlar kâr payı dağıtırken, gelir vergisinden istisna edilen kısım da dahil olmak üzere dağıtılan kâr payının tamamı üzerinden gelir vergisi kesintisi yaparlar. Kâr payı için beyanname verecek gerçek kişi hissedar, kendisine ödenen brüt (stopaj öncesi tutar) temettü üzerinden yapılan vergi kesintisinin tamamını gelir vergisi beyannamesinde hesapladığı gelir vergisinden mahsup eder.

 

Bununla birlikte, 2006 yılında dağıtılan 2003 öncesi kâr payları bakımından bazı özellikler vardır.

Buna göre;

 

a)    Kurumların 31/12/1998 ve daha önceki tarihlerde sona eren hesap dönemlerinde elde   ettikleri kazançlarından dağıtılan kâr payları üzerinden temettü stopajı yapılmayacak ve bu kar payları için tutarları ne olursa olsun beyanname verilmeyecektir.

 

b)    Kurumların 1/1/1999 – 31/12/2002 arasında sona eren hesap dönemlerinde elde ettikleri kurumlar vergisinden istisna kazançlarından dağıtılan kar payları üzerinden temettü stopajı yapılmayacak ve bu nitelikteki kar paylarının 1/9 fazlasının yarısı, 14 milyar liralık beyan eşiğinin hesabında vergiye tabi gelir olarak dikkate alınacaktır. Diğer yandan, beyan edilen kar payının 1/5’i beyannamede hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilecektir.

 

c)    Yukarıda (b) paragrafında yer verilen esaslar, kurumların 2003 ve sonraki yıl kazançlarından Gelir Vergisi Kanununun Geçici 61 inci maddesine göre indirim konusu yaptıkları, 24/4/2003 tarihinden önceki teşvik belgeleri kapsamındaki yatırım indirimi istisnasından yararlanan kazançların dağıtımı halinde de geçerlidir.

 

Diğer yandan herhangi bir kurum iştirak ettiği başka bir kurumdan yukarıda (a), (b) ve (c) paragraflarında yer verilen nitelikteki kazançların dağıtımına bağlı kar payı elde eder ve bunu gerçek kişi hissedarlarına kar payı olarak dağıtırsa, gerçek kişi hissedarların elde ettikleri bu kar paylarının beyanıyla ilgili olarak yine (a), (b) ve (c)’de yer verilen esaslara göre hareket edilir.

 

26/7/2001-31/12/2005 tarihleri arasında ihraç edilen Hazine bonosu (HB) ve Devlet tahvillerinden (DT) 2006 yılında elde edilen faiz ve alım-satım kazancı toplamının 191.089,20 YTL’si vergiden müstesnadır. İstisna, YTL cinsinden elde edilen faiz gelirleri açısından indirim oranı, elden çıkarma dolayısıyla elde edilen diğer kazançlar bakımından ise iktisap bedelinin, HB ve DT’nin

 

alım-satımı arasında geçen süre (elden çıkartılan ay hariç) için Üretici Fiyat Endeksindeki (ÜFE) aylık artış oranında artırılması suretiyle bulunan kazanca uygulanır.

 

191.089,20 YTL’lik istisna, söz konusu tarihler arasında Hazine Müsteşarlığınca gerek yurt içinde gerekse yurt dışında ihraç edilen Hazine bonosu ve Devlet tahvili faizleri ile alım-satım kazançlarına uygulanır. Ancak bu tarihler arasında döviz cinsinden ve dövize veya başka herhangi bir değere endeksli olarak ihraç edilen HB ve DT’nden elde edilen faiz geliri bu istisnadan yararlanacak olmakla birlikte indirim oranından yararlanamaz.

 

Ticari faaliyeti bulunan bir kişinin, bu faaliyetiyle bağlantılı olarak elde ettiği menkul sermaye gelirlerinin beyan ve vergilendirilme esasları farklıdır. Bu şekilde elde edilen gelirler ticari kazancın bir unsuru sayılır ve ticari kazancın tespiti ve beyanı ile ilgili esaslara tabi olur. Örneğin, ticari faaliyet çerçevesinde sağlanan hasılatın bankada mevduat olarak değerlendirilmesinden elde edilen faiz artık menkul sermaye iradı değil ticari kazançtır.

 

Bununla birlikte, ticari işletme bünyesinde oluşan kârın (vergisel yükümlülükleri yerine getirildikten sonra) işletme sahibince kendi kişisel varlığına mal edildikten sonra değerlendirilmesinden elde edilen faiz, kâr payı, repo ve benzeri gelirler menkul sermaye gelirlerinin beyanı ve vergilendirilmesiyle ilgili esaslara tabidir.

 

Doktor, avukat gibi serbest meslek kazancı elde edenlerin durumu ticari kazanç sahiplerine göre farklılık gösterir. Serbest meslek faaliyeti karşılığında alınan para tahsil edildiği anda şahsileşir. Bu nedenle, serbest meslek kazancının değerlendirilmesinden kaynaklanan söz konusu gelirler serbest meslek kazancının değil menkul sermaye gelirlerinin beyanı ve vergilendirilmesiyle ilgili esaslara tabidir. Benzer şekilde, ticari ve mesleki kazanç sahiplerinin, kişisel malvarlıklarından elde ettikleri menkul sermaye gelirlerinin beyanı ve vergilendirilmesi de bu Sirkülerde yer verilen esaslara tabidir.

 

8. Birden Fazla İşverenden Ücret Geliri Elde Edildiği Durumda Beyan Edilecek Gelirin Hesabı
 

2006 yılında tek işverenden tevkifata tabi tutulmuş ücret geliri elde edenlerin bu ücretlerinin tutarı ne olursa olsun beyanname vermelerine gerek yoktur. Diğer gelirler nedeniyle beyanname verildiği durumda da tek işverenden elde edilen stopaja tabi tutulmuş ücretlerin beyannameye dahil edilmesi gerekmemektedir.
 

Birden fazla işverenden ücret geliri elde edenlerin birden sonraki işverenden elde ettikleri ücretin stopaj matrahı 18.000 YTL’yi aşmadığı takdirde, ilk işverenden elde edilen ücretin tutarı ne olursa olsun bunlar için de beyanname verilmesine gerek bulunmamaktadır. Bu durumda stopaj yoluyla ödenen vergiler ücretin nihai vergisi olmakta ve ek bir gelir vergisi ödenmemektedir.