EDI, verinin, belli bir formatta ve içeriğinin herkes tarafından anlaşılacağı bir mesaj yapısında aktarımını sağlayacak veri değişim teknolojisidir. EDI, farklı kuruluşlardaki uygulamalar arasında yapısal veri değişimi şeklinde de tanımlanmaktadır.
EDI uygulamalarının iş dünyasında yaygınlaşması ile birlikte, kağıt belge değişimi giderek ortadan kalkacaktır. Bu çerçevede, dünya çapında ticaretin kolaylaştırılması amacıyla, İdari, Ticaret ve Nakliyata İlişkin Elektronik veri değişim formatı EDIFACT oluşturulmuştur.
EDI’nin dış ticarette kullanımı, gümrük idaresi ile ithalatçı/ihracatçı şirketler, gümrük müşavirleri, bankalar, diğer kamu kuruluşları ve uluslararası kuruluşlarla veri değişimini sağlamaktadır.
Gümrük İdarelerinin otomasyona geçmesi ve dış ticaret işlemlerinin %99.5’inin elektronik ortamda gerçek zamanlı olarak gerçekleştirilmeye başlanmasıyla birlikte, firmaların ve gümrük müşavirlerinin gümrük idarelerine gitmeden, kendi ofislerinden beyanname doldurma imkanı oluşmuştur.
EDI’den yararlanmak isteyen firmaların, gümrük beyannamesi doldurmak için hazırlanan bir yazılımı ve söz konusu yazılım aracılığıyla doldurulacak beyanname bilgilerinin elektronik olarak gümrük idaresine gönderilmesini sağlayacak bir EDI çevrimci programını satın almaları ve ofislerindeki bilgisayara yüklemeleri gerekmektedir. Firmaların ofislerinde hazırladıkları beyannameleri EDI ile gümrük idaresine gönderebilmeleri için ise bir leased-line ya da dial-up bağlantıları olması yeterlidir.
Ofislerine yukarıda değinilen yazılımları almak istemeyen firmaların gümrük beyanlarını Gümrük Müsteşarlığı’nın web sitesi üzerinden internet aracılığıyla yapmaları da mümkündür. Ancak web üzerinden sadece (4000) serbest dolaşıma giriş ve (1000) ihracat rejimine ilişkin beyanda bulunulabildiğinden bu yöntem firmalar açısından çok kullanışlı değildir.
Ofislerinden beyanda bulunmak isteyen firmaların gümrük otomasyon sistemine (BİLGE) girişlerini sağlayacak BİLGE kullanıcı kodu ve şifresini temin etmeleri gerekmektedir. Bu kod ve şifre, gümrük idarelerinde bulunan veri giriş salonlarından beyanname doldurulmasında kullanılmaktadır, ofisten beyanname doldurulabilmesi için BİLGE kullanıcı kodu ve şifresine ilave olarak EDI kodunun ve mesaj şifresinin alınarak bunların birbirleri ile ilişkilendirmeleri gerekmektedir.
BİLGE kullanıcı kodu ve şifresinin en yakın gümrük müdürlüğünden ya da Gümrükler Genel Müdürlüğü’nden (Gümrük Müşavirleri Şube Müdürlüğü); EDI kullanıcı kodu ve mesaj şifresinin ise Gümrükler Genel Müdürlüğü’nden (Gümrük Müşavirleri Şube Müdürlüğü) temin edilmesi mümkündür. BİLGE Kod ve şifresi ile EDI kodu ve mesaj şifresinin temin edilmesinin ardından, aynı makama verilecek bir dilekçe ile bunların ilişkilendirilmesi mümkündür.
Her iki yöntemde de gümrük idaresine gönderilen beyanname bilgileri, gümrük idaresince onaylanmakta ve söz konusu beyannameye ilişkin tescil numarası, beyanda bulunulan eşyaya ilişkin belge isimleri ve hesaplanan vergi miktarı cevap olarak firmaya geri gönderilmektedir. Firmalar kendilerine gönderilen tescil numarasını da beyannameye ekleyerek, beyannamenin çıktısını almakta ve bu çıktıyı imzalayarak ilgili gümrük müdürlüğüne gitmektedirler.
Gümrük idaresinin 20’yi aşkın Banka ile yaptığı protokoller çerçevesinde gümrük vergilerinin bankalar aracılığıyla ödenmesi mümkün olduğundan, firmaların ofislerinden doldurdukları beyannamelere ilişkin vergileri yine ofislerinden internet aracılığıyla ödemeleri imkan dahilindedir.
EDI, sağladığı hızlı ve doğru veri akışı sayesinde dış ticaret işlemlerine hız kazandırmakta, bu da EDI kullanan firmalara maliyet avantajı sağlamakta, rekabet gücüne ve karlılığa önemli katkıda bulunmaktadır.
Avrupa Birliği’nde ve ülkemizde, tüm dış ticaret işlemlerinin elektronik olarak yapılmasına imkan verecek ve kağıt belge kullanımını tamamen ortadan kaldıracak bir çok girişim mevcuttur.
Ülkemizde yürütülen ve pilot uygulamasına başlanılan “e-belge projesi” kapsamında, halen elektronik ortamda doldurulan Gümrük Beyannamesinin yanı sıra orijinal fatura, banka yazısı, TSE Uygunluk Belgesi, Serbest Bölge İşlem Formu, A.TR Dolaşım Belgesi, EUR.1 Dolaşım Sertifikası, garanti belgesi, Kotaya Tabi Eşyada İthal Lisansı, Gözetime Tabi Eşyada Gözetim Belgesi, Dahilde İşleme İzin Belgesi gibi belgelerin de elektronik olarak düzenlenmesi ve bu belgelerin gümrük idaresi tarafından yine elektronik ortamda kontrol edilmesini sağlayacak bir sistemin kurulması amaçlanmaktadır.
Söz konusu projenin hayata geçmesi ile birlikte, gümrük ve dış ticaret işlemlerinde yaşanan bir çok problemin ortadan kalkacağı düşünülmektedir. Öte yandan, dış ticarette kullanılan belgelerin elektronik ortama taşınması konusunda Avrupa Birliği’nde gerçekleştirilecek projeler ve ülkemizdeki sistemin bu projelere entegrasyonun sağlanmasıyla birlikte, EDI kullanımı daha da önem kazanacaktır.
Yukarıda yer verilen konuyla ilgili ek bilgiye ihtiyaç duyduğunuzda lütfen tarafımızla irtibata geçiniz.
Saygılarımızla,
DRT Denetim Revizyon Tasdik
Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş.