Hükümetçe hazırlanan Bazı Kamu Alacaklarının Uzlaşma Yolu ile Tahsili Hakkında Kanun Tasarısı uyarınca,
Tasarının yürürlüğe girdiği tarihten önceki dönemlere (beyana dayanan vergilerde bu tarihten önce verilmesi gereken beyannamelere) ilişkin olup, tasarının yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla; Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ikmalen, re’sen ve idarece tarh edilen vergi, resim, harçlar, fon payı ve bunlara bağlı vergi cezalarına uzlaşma yoluyla tahsil kolaylığı getiriliyor.
Buna göre uygulama şartları aşağıdaki gibi olacaktır:
-Vergi, resim, harç, fon payı ve bunlara bağlı cezaların, kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki dönemlere (beyana dayanan vergilerde bu tarihten önce verilmesi gereken beyannamelere) ilişkin olması,
- İkmalen, re’sen ve idarece tarh edilen vergi, resim, harçlar, fon payı ve bunlara bağlı vergi cezalarından olması,
-Vergi mahkemeleri, bölge idare mahkemeleri ve Danıştay nezdinde dava açma, veya temyiz süreleri geçmemiş veya ihtilaflı olup kanun yolu tüketilmemiş bulunanlar vergi ve cezalardan olması, (kesinleşmiş vergi ve cezalar tasarı hükmünden yararlanamaz)
-Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi takip eden ayın sonuna kadar VUK’nun Kanunun uzlaşmaya ilişkin hükümlerine göre uzlaşma talep edilmesi,
-Uzlaşma sonucu tahakkuk eden vergi, resim, harçlar, fon payları ile bunlara bağlı vergi cezalarının ve kanun kapsamında yapılan uzlaşma tarihine kadar hesaplanacak gecikme faizlerinin, ilk taksiti uzlaşma tutanağının düzenlendiği ayı takip eden aydan başlamak ve 18 ayda 18 eşit taksitte tamamen ödenmesi gerekmektedir.
İhtilaflı vergilerle ilgili indirim ve ödeme kolaylığı kapsamına, yasanın yürürlüğe girdiği tarihten önceki dönemlere ait;
- Gelir Vergisi,
- Kurumlar Vergisi,
- Katma Değer Vergisi,
- Özel Tüketim Vergisi,
- Damga Vergisi,
- Gümrük Vergileri,
- Gider Vergileri
gibi beyana dayanan vergiler ile resim, fon payı ve harçlarla ilgili; ihtilaflı vergi, harç ve cezalar ile vergi ziyaı cezaları tasarı kapsamına girmektedir.
Tasarıya göre, ihtilaflı vergi ve cezalarda; önce “indirim” yapılacak, sonra da kalan kısma “18 ayda 18 eşit taksitte, ödeme kolaylığı” sağlanacak olup, 18 ay boyunca ödenecek taksitlere, ayrıca “gecikme zammı”da uygulanmayacaktır.
Usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları da “ uzlaşma yoluyla indirimli ödeme” kolaylığından yararlanabilecek.
Bu cezalarla ilgili olarak, yeni yasadan yararlanılmak istenilmesi durumunda;
- Usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarının yüzde 50’si indirilecek,
- Kalan kısım, 18 ayda 18 eşit taksitte, faizsiz olarak ödenecektir.
Vergi Usul Kanunu’nun 359. maddesinde yer alan “kaçakçılık suçları ve cezaları” ile ilgili olarak “üç kat” olarak kesilen “vergi ziyaı cezaları” ve bununla ilgili vergilerde, “uzlaşma yoluyla indirimli ödeme” kolaylığından yararlandırılabilecektir.
Yürürlükteki uygulamaya göre;
1- Defter ve belgelerinde muhasebe hileleri yapanlar,
2- Defter ve belgelerini tahrif edenler,
3- Defter ve belgelerini gizleyip, vergi inceleme elemanına ibraz etmeyenler,
4- Kapsamı itibariyle yanıltıcı belge düzenleyen ve kullananlar,
5- Defter, kayıt ve belgelerini yok edenler,
6- Belgelerin asıl ve suretlerini tamamen veya kısmen sahte olarak düzenleyenler veya bu belgeleri kullananlar, başka bir anlatımla naylon fatura alanlar ve düzenleyenler,
hakkında hem vergi ve para cezası hem de hapis cezası uygulanmakta olup,vergi ziyaı cezası olarak uygulanan para cezası, hesaplanan verginin “üç katı” olarak kesilmekte olup, tasarıya göre, yukarıdaki fiiller nedeniyle istenmiş olan, vergi ve cezalar, “uzlaşma” konusu olabilecek. Uzlaşılan vergi ve cezalar da 18 ayda 18 eşit taksitte faizsiz olarak ödenebilecek.
Mevcut uygulamaya göre Vergi Usul Kanunu’nun 359. maddesinde yer alan kaçakçılık suç ve cezaları için uzlaşma uygulanmamaktadır.
Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla uzlaşma veya tarhiyat öncesi uzlaşma talebinde bulunulmuş, henüz uzlaşma günü verilmemiş veya uzlaşma günü gelmemiş ya da uzlaşmanın vaki olmadığına dair tutanağa yazılan nihai teklifin kabulü için henüz süresi geçmemiş alacaklara ilişkin uzlaşma talepleri, 213 sayılı Kanun hükümlerine göre sonuçlandırılacak.
Ancak bu durumdaki mükellefler, tasarı hükmünden yararlanmak istemeleri halinde kendilerine tayin edilen uzlaşma gününde bu taleplerini yazılı olarak beyan edecekler. Uzlaşmanın vaki olmadığına dair tutanağa yazılan nihai teklifin kabulü için henüz süresi geçmemiş olan mükellefler ise dava açma süresi içinde yazılı başvuruda bulunmak, dava açmamak ve nihai tutarı kabul etmek koşuluyla bu madde hükmünden yararlanabileceklerdir. Mükellefler tasarı hükmünden yararlanmak istediklerini bir dilekçeyle beyan edeceklerdir.
Yani henüz uzlaşılmamış ve ya uzlaşılmakla birlikte uzlaşma nihai teklifinin kabulü için süresi dolmamış (bu süre 1 aydır) mükelleflerde yazılı başvuruda bulunmak, dava açmamak ve nihai teklifi kabul etmek suretiyle ilgili madde hükmünden yararlanabileceklerdir. Tasarı metninden anlaşılacağı üzere, nihai teklifi almış mükellefler için ayrıca bir uzlaşma olmayacak sadece 18 aylık taksit kolaylığından faydalanacaklar.
Mükelleflerin bu madde hükmünden yararlanabilmeleri için tarh edilen vergi, resim, harçlar, fon payları ile kesilen cezalara karşı dava açmamaları, açılmış davalardan uzlaşma tutanağının imzaladıkları tarihte vazgeçmeleri şarttır. Vazgeçme dilekçe ile yapılacak, mükellefler uzlaşma tutanağı ile birlikte davadan vazgeçme dilekçesini uzlaşma komisyonuna verecekler mükelleflerin bu dilekçeleri ilgili yargı mercilerine gönderilecektir.
Tasarı hükümlerinden yaralanmak üzere başvuruda bulunan ve açtıkları davalardan vazgeçen mükellefler hakkında daha önce verilmiş kararlar hakkında herhangi bir işlem yapılmayacaktır. Örneğin Vergi Mahkemesinde kaybedip, Danıştay’a gitmeye hazırlanan bir mükellef hakkında herhangi bir işlem yapılmayacaktır.
İhtilafa ilişkin nihai kararın kesinleşmiş olması halinde bu madde hükmünden yararlanılamayacak, ancak kesimleşmede kesinleşmeye ilişkin kararların kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla taraflardan birine tebliğ edilmiş olması şarttı aranacaktır.
Tasarı kapsamında uzlaşma sağlanan alacakların maddede öngörülen sürede tamamen ödenmemesi halinde, ilk tarhiyata ilişkin ihbarnamenin tebliğ tarihini takip eden otuzuncu gün itibarıyla tahakkuk ettirilen tutarlar ve bunlara ilişkin gecikme faizi ve gecikme zamları 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre ödeme emri tebliğine gerek kalmaksızın aynı Kanun hükümlerine göre cebren takip ve tahsil edilecektir.
Tasarı kapsamına giren tutarlara karşılık kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılmış tahsilatlar, tasarı kapsamında uzlaşılan tutarlara ve hesaplanan gecikme faizlerine mahsup edilecek ve fazla tahsil edilen tutarlar iade edilecektir.
Tasarı hükümlerinden yararlanılarak ödenecek alacaklara taksit sürelerinde ödendiği sürece gecikme zammı hesaplanmayacaktır.
Tasarıda öngörülen taksitlerin süresinde ödenmemesi ya da eksik ödenmiş olması halinde,
-ödenmemiş olan tutarların son taksit ödeme süresi sonuna kadar,
-ödenmeyen ya da eksik ödenen taksitin son taksite ait olması halinde ise bu tutarın son taksiti izleyen ayın sonuna kadar ödenmeyen kısım ile birlikte
her ay ve kesri için ayrı ayrı % 5 fazlası ile ödenmesi şartıyla tasarı hükümlerinden yararlanılır.
Dolayısıyla aftan yararlanıp, daha sonra ödeme güçlüğü sebebiyle taksitlerini ödeyemeyen mükelleflere son taksit süresine kadar (18 ay) %5 fazlası ile ödeme ayrıcalığı tanınmıştır.
İl özel idareleri ve belediyelere ait vergi, resim ve harçlar için tasarı hükmü uygulanmayacaktır.
Tasarının uygulamasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye ve tasarı kapsamında yapılacak başvuruların süresini bir aya kadar uzatmaya Maliye Bakanı yetkilidir.
Maliye Bakanı bu yetkisini, 213 Sayılı Kanun Hükümlerine göre belirlediği usul ve esaslar çerçevesinde kullanabileceği gibi, uzlaşma komisyonlarının teşkili, uzlaşmaya müracaat etmeye yetkili olanların belirlenmesi, uzlaşmanın şekli, uzlaşmaya konu edilebilecek vergi, resim, harç, fon payı ve cezaların belirlenmesi, uzlaşma komisyonlarının yetkileri, uzlaşmanın yapılmasına ilişkin usul ve esasları yeniden belirleme şeklinde de kullanabilir.
Tasarıda yürürlük tarihi itibariyle devam eden incelemelerle ilgili bir hüküm yoktur. Bu hususunda tasarı kanunlaştığı sırada metne eklenmesi gerekecektir.
Tasarının işler olabilmesi için uzlaşma oranının vergi asılları için en az %50 oranında olması gerekmektedir. 4811 sayılı Vergi Barışı Kanunu’nda vazgeçme oranının %50 olduğu dikkate alınırsa %50 nin altında bir oranın başarı sağlaması güçtür.
Uzlaşma gününe kadar hesaplanan gecikme faiz ve zamlarının da uzlaşma kapsamına alınması yerinde olacaktır. Buradan kastımız, gecikme faiz ve zamları tasarıda vergi aslına bağlı olarak zaten uzlaşma kapsamında olmakla birlikte, bazen örneğin 2002 yılında vergi aslı uzlaşılsa bile buna bağlı gecikme faizi 4-5 kat çıkacağı için, uzlaşma tutanağında gecikme faiz ve zamların da yer alması finansman yükünün fazlalığının (gecikme faiz ve zammından doğan) uzlaşma komiyonunun önüne konulmasının daha anlamlı olacağı ve dolayısıyla da uzlaşma oranının sırf bu yüzden daha adil belirleneceğini düşündüğümüz içindir.
Tasarıdan devletin kesinleşmiş kamu alacakları dışında ihtilaflı alacakları temizlemek istediği anlaşılmaktadır. Maliye İdaresinin vergi davalarını genellikle kaybettiği dikkate alındığında bu düşünce olumludur. Bu surette hem ihtilaflı kamu alacakları temizlenecek, vergi daireleri rahat edecek, hem devlet ihtilaflı olan alacaklarını kısmen de olsa tahsil etme olanağına kavuşacak hem de mahkemelerin vergi davaları yükü önlenecektir.