Zeki Kurtçu (Deloitte Türkiye Yönetim Kurulu Üyesi ve Ortağı)
INFOMAG - Şubat 2009
Uzun yıllar önemli bir vergi teşvik aracı olarak kullanıldıktan sonra 2005 yılında kaldırılan yatırım indirimi teşvik sistemi, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na Şubat ayı başında bir kanun tasarısı içinde tekrar önerilmektedir.
Teşvik ve indirim sistemi eski sistemden biraz farklı olarak kurum kazancından belli bir yatırım tutarının indirilmesi yerine, kurumlar vergisi oranında bir indirim yapılmak suretiyle uygulanacaktır. İndirimli oran mevcut oranın %90’ına kadar uygulanabilecek yani %20 olan kurumlar vergisi bazı yatırımlardan elde edilen kazançlar için %2 seviyesine kadar indirilebilecektir. İndirimli kurumlar vergisi oranı uygulanarak toplamda ulaşılan vergi indirimi devlet katkı payı olarak tanımlanmaktadır ve bu oran iller itibariyle en fazla %25, 50 Milyon TL üzerindeki yatırımlar bakımından ise yapılan yatırımın %45’ini geçmemek üzere bir oran olarak belirlenecektir. Söz konusu oranların belirlenmesi konusunda Bakanlar Kurulu’na yetki verilmesi öngörülmektedir.
Yatırım indirimi, dış navlun hasılatı, ihracat istisnası ve yaş meyve ve sebze ve su ürünleri ihracatı istisnası konusunda 1984 yılından sonra kurumlar vergisi teşvik sistemine giren tedbirler gerçekten de önemli işlevler görmüş yukarıda adı anılan sektörlerde kazanılan önemli başarıların arkasındaki neden olmuştur.
Sanayi üretim kapasitesindeki artış, ihracatın, yaş meyve ve sebze ve su ürünleri üretim ve ihracatının ulaştığı nokta, ve uluslararası karayolu taşımacılığında gelinen önemli nokta hep bu düzenlemelerin sonucu olarak başarılmıştır.
Ancak 25 yıllık uygulama sonucunda bu teşviklerden bazılarından vazgeçilmiş, bazılarının uygulaması ise çok esnek hale getirilmiş ve getirilme amacından uzaklaşılmıştır. Öyle ki bazen şirketlerin satın aldıkları bir LCD televizyon bile yatırım indiriminden yararlanır hale gelmiştir. Bu aşırı esnek uygulamalar derhal tepkileri de beraberinde getirerek yatırım indirimi uygulamasının sonunu hazırlamıştır.
1984 yılında teşvik edilmesi tercih edilen alanlar gerçekten de çok doğru seçildikleri için bugün Türkiye ekonomisi üretim, ihracat ve ulaştırma bakımından Avrupa Bölgesi ile entegre olmuş durumdadır. Avrupa bölgesi ile farkımız teknoloji ve standartlar alanında devam etmektedir.
Teşvik edilen alan çok geniş olarak tutulduğu ve Teşvik belgeleri Hazine tarafından verilecek olduğu için, yasa çıktıktan sonra düzenlenecek ikincil mevzuatta bazı faaliyet alanlarının öncelikli hale getirilmesi mümkündür. Yukarıda belirtilen yatırım büyüklüğü, devlet katkı payı, indirimli oran farklılaştırılmak suretiyle bu amaca ulaşılabilir.
Yapılan doğru tespit ve seçimler sonucu eski teşvik sisteminin başarısını tekrarlamak ve yapılacak tartışmalara faydalı olması amacıyla özellikle teşvik edilecek alanları kendi gözlemlerime göre aşağıdaki şekilde sıralamaya çalıştım. Tabii ki dünyadaki trendleri ve ülke olarak mukayeseli üstünlüklerimizi dikkate alarak;
• Yenilenebilir enerji, rüzgar, hidro ve jeotermal yatırımları,
• Teknik tarım ve endüstriyel tarım ve organik tarım yatırımları,
• Gıda üretimi ve gıda işleme sanayi ve ilgili makine techizat üretimi yatırımları,
• Elektrik ve yakıt pili ile çalışan otomobil ve taşıt araçları yatırımları,
• Rekabet öncesi işbirliği ve ortak üretim platformları yatırımları,
• İnovasyon ve yeni buluşlar üzerine yapılan yatırımlar.
Enerjimizi, otomobillerimizi ve tarımsal ürünlerimizi 100 sene önceki teknoloji ile üretiyoruz. Geçtiğimiz 100 sene içindeki teknolojik ilerlemeler göreceli olarak üstün üretim teknikleri getirmiş olmakla birlikte prensipler aynı. Karbon bazlı yakıtları kullanarak ısınıyor, enerji elde ediyor ve otomobillerimizi hareket ettiriyoruz, geleneksel tarım yöntemlerini kullanıyoruz, çok küçük ölçekli ve dağılmış vaziyette bulunan gıda işleme sanayine sahibiz.
Bunları değiştirme zamanı artık gelmedi mi?